In deze aflevering staat een opvallend cijfer centraal: vandaag is 70 procent van het langdurig verzuim in België afkomstig van vrouwen. Wat verklaart dat verschil? Welke rol spelen taboes rond vrouwengezondheid? En wat betekent dat voor preventieadviseurs, HR en management?
Daarover gaat host in gesprek met Filip De Groeve, apotheker van opleiding, auteur van het boek Zwijgverzuim en expert in vrouwengezondheid op de werkvloer.
Filip De Groeve begon zijn carrière als apotheker, maar ontdekte al snel een passie voor marketing. Via verschillende campagnes in de gezondheidssector kwam hij terecht bij vrouwengezondheid, een domein waarin farmaceutische bedrijven steeds meer investeren.
Hij werkte onder meer internationaal voor diverse grote merken en werkte in Turkije, Duitsland en Nederland. Daarnaast was hij verantwoordelijk voor merken in landen als Rusland, Iran en Kenia. Die internationale ervaring heeft zijn visie op vrouwengezondheid sterk beïnvloed. Volgens Filip leer je door te reizen vooral hoe relatief je eigen vooroordelen zijn. Dat geldt ook voor hoe we kijken naar gezondheid, werk en gender.
De zogenaamde verzuimkloof verwijst naar het verschil in ziekteverzuim tussen mannen en vrouwen. Volgens cijfers van het Riziv is vandaag 70 procent van het langdurig verzuim afkomstig van vrouwen.
Dat verschil bestaat al langer, maar opvallend is dat de kloof niet kleiner wordt. Ondanks alle inspanningen rond inclusie en gelijkheid op de werkvloer groeit het aandeel van vrouwen in langdurig verzuim zelfs verder. Een deel van de verklaring ligt volgens Filip in demografische veranderingen. De arbeidsparticipatie van vrouwen is de afgelopen decennia sterk gestegen. Vooral het aantal vrouwen boven de vijftig op de werkvloer is fors toegenomen. Op twintig jaar tijd verdubbelde dat aantal in België. Tegelijkertijd schuift de pensioenleeftijd steeds verder op. Dat betekent dat gezondheid een steeds belangrijkere factor wordt in een langere loopbaan.
Vrouwen hebben gemiddeld vaker gezondheidsproblemen tijdens hun actieve loopbaan dan mannen. Bovendien zijn er aandoeningen zoals endometriose, menopauze en migraine waar nog steeds moeilijk over gesproken wordt op de werkvloer. Hoe groter het taboe hierover, hoe moeilijker het wordt om oplossingen te zoeken. Daardoor raken vrouwen sneller geïsoleerd. Die isolatie ziet hij als een rode draad bij veel taboeonderwerpen. Mensen hebben soms meer last van het taboe rond hun aandoening dan van de aandoening zelf.
Hij geeft het voorbeeld van vrouwen met incontinentieproblemen of bekkenbodemklachten. Vaak bestaan er medische hulpmiddelen die hun dagelijks leven sterk verbeteren, maar toch blijven ze zich onzeker voelen op de werkvloer. Uit angst voor reacties trekken ze zich terug uit sociale momenten of netwerkkansen. Ook moederschap speelt daarin mee. Vrouwen zeggen sneller af voor informele activiteiten omdat ze thuis zorgtaken opnemen. Zo missen ze kansen om relaties op te bouwen binnen het bedrijf.
Volgens onze host zijn oplossingen vaak eenvoudiger dan gedacht. Het vraagt vooral een mentaliteitswijziging. Hij geeft het voorbeeld van bedrijven die afterworkactiviteiten vervangen door activiteiten tijdens de middagpauze. Dat lijkt misschien minder gezellig, maar het zorgt er wel voor dat meer werknemers kunnen deelnemen.
Inclusie betekent volgens hem niet dat iedereen exact hetzelfde behandeld wordt. Integendeel: soms moet je mensen net ongelijk behandelen om gelijke kansen te creëren.
Hij definieert een taboe als “iets waarvan jij denkt dat het de ander ongemakkelijk maakt”. Daardoor houden mensen problemen vaak voor zichzelf. Toch is openheid cruciaal. Managers hoeven geen diagnoses te stellen, maar ze moeten wel een veilige omgeving creëren waarin werknemers moeilijke onderwerpen durven aanbrengen. Dat vraagt empathie en luisterbereidheid. De Groeve benadrukt dat managers geen arts zijn en dus ook geen medische oplossingen moeten aanbieden. Hun taak is vooral luisteren, ondersteunen en doorverwijzen waar nodig.
Een belangrijk thema vindt hij zelf de menopauze op de werkvloer. Veel organisaties onderschatten de impact daarvan. De menopauze zelf vindt gemiddeld plaats rond 51 jaar, maar de perimenopauze — de periode waarin symptomen ontstaan — begint vaak al tussen 40 en 45 jaar. Die fase kan zeven tot tien jaar duren. Typische symptomen zijn slapeloosheid, brain fog, opvliegers en concentratieproblemen. Ongeveer 80 procent van de vrouwen ervaart klachten. Bij een kwart daarvan zijn de klachten zo zwaar dat ze twijfelen aan hun job of minder uren willen werken. Dat betekent volgens Filip een groot verlies aan talent en ervaring, zeker in sectoren zoals zorg en onderwijs.
De overgang heeft volgens hem impact op drie niveaus:
Vooral langdurig verzuim brengt hoge maatschappelijke en economische kosten met zich mee.
Uit onderzoek blijkt dat vrouwen met menopauzeklachten vooral steun verwachten van hun leidinggevende — meer nog dan van een bedrijfsarts of vertrouwenspersoon. Daarom noemt onze host het een leiderschapsvraagstuk. Managers hoeven geen experts te zijn, maar wel correct leren reageren, waar dus ook de preventieadviseur een rol kan spelen in bewustwording. Eén van de grootste fouten is volgens hem luisteren zonder gevolg te geven aan het gesprek. Als werknemers eindelijk de moed verzamelen om iets kwetsbaars te delen, verwachten ze dat er ook echt iets mee gebeurt.
Zijn belangrijkste tip aan managers en leidinggevenden: wees trots wanneer iemand een moeilijk onderwerp durft aan te brengen. Door te zeggen: “Dank je wel dat je dit vertelt” vermijd je ongemakkelijke stiltes en creëer je veiligheid.
Preventieadviseurs kunnen volgens Filip een belangrijke rol spelen in drie domeinen:
Dat beleid hoeft niet complex te zijn. Kleine maatregelen kunnen al veel betekenen. Zo geeft hij volgende voorbeelden aan:
De Groeve waarschuwt wel voor stigmatisering. Organisaties mogen menopauze niet als een geïsoleerd “vrouwenprobleem” behandelen. Daarom pleit hij ervoor om het onderwerp te kaderen binnen bredere thema’s zoals empathie, inclusie en welzijn op het werk. Uiteindelijk heeft iedereen baat bij een werkcultuur waarin moeilijke thema’s bespreekbaar zijn. Want naast menopauze zijn ook rouw, mantelzorg, mentale gezondheid en financiële problemen belangrijke oorzaken van verzuim.
Als hij één advies mag geven aan organisaties die geconfronteerd worden met stijgend verzuim bij vrouwen, dan kiest hij resoluut voor kennis.Veel vrouwen herkennen hun eigen symptomen niet. Managers weten vaak niet hoe ze moeten reageren. Meer kennis leidt volgens hem automatisch tot meer begrip, betere gesprekken en uiteindelijk ook beter beleid. En daar kan een preventieadviseur een cruciale rol spelen.
Veiligheidsnieuws is hét vakblad voor preventieadviseurs. Het bevat artikels, praktijkcases, nieuwe trends, onderzoeken … Het verschijnt 4 maal per jaar (72 pagina's) in maart, juni, september en december met een oplage van meer dan 8.000 exemplaren (6.500 print en 1.500 digitaal).