In deze aflevering zitten we samen met Kenny Decruyenaere, actief binnen strafrecht bij advocatenkantoor Claeys & Engels. Hij komt toelichten wat dat nu precies is, een ernstig arbeidsongeval, en welke menselijke als juridische gevolgen dit kan hebben voor diverse directe én indirecte betrokken partijen.
In de wetgeving wordt een onderscheid gemaakt tussen “gewone” en “ernstige” arbeidsongevallen. Elk ongeval moet ernstig genomen worden, maar bij bepaalde situaties is bijkomend onderzoek verplicht. Dat onderzoek heeft als doel herhaling te voorkomen en bedrijven aan te zetten tot extra preventiemaatregelen. De indeling gebeurt onder meer op basis van het letsel: dodelijke ongevallen, ongevallen met blijvende letsels (zoals amputaties of zelfs een vingertop) en bepaalde tijdelijke letsels zoals brandwonden of botbreuken.
Wanneer zich een ernstig of dodelijk arbeidsongeval voordoet, komt er onmiddellijk veel op een organisatie af. Hulpdiensten worden verwittigd en de plaats van het ongeval moet zoveel mogelijk intact blijven voor onderzoek. De werkgever moet ook maatregelen nemen om verdere risico’s te vermijden. Tegelijk starten verschillende onderzoeken: intern via de preventiedienst en extern via de inspectie Toezicht op het Welzijn op het Werk, die bij zeer ernstige ongevallen meteen moet worden ingeschakeld.
Bij dodelijke ongevallen is de impact bijzonder groot en vaak overweldigend voor een organisatie. Naast hulpdiensten komen ook politie, inspectie en soms experten ter plaatse, en kunnen autopsies en verhoren plaatsvinden. Zo’n situatie voelt vaak als een “tornado” die door het bedrijf raast. Daarom is het aangewezen om vooraf een stappenplan te voorzien, met aandacht voor zowel praktische organisatie als psychologische ondersteuning van collega’s.
Tijdens de eerste verhoren worden betrokkenen meestal als getuige gehoord. Het is cruciaal om enkel feiten te delen en niet te speculeren, omdat veronderstellingen later juridisch tegen je kunnen werken. In een latere fase kunnen personen ook als verdachte worden verhoord, wat betekent dat zij mogelijk aansprakelijk worden gesteld en bijkomende rechten hebben, zoals bijstand van een advocaat.
Na een ernstig arbeidsongeval onderzoekt de inspectie of er inbreuken zijn op de welzijnswetgeving. Indien dat zo is, kan dit leiden tot strafrechtelijke aansprakelijkheid. Meestal gaat het om onachtzaamheidsmisdrijven, zoals het ontbreken van een risicoanalyse, onvoldoende opleiding of gebrekkige instructies.
De wet voorziet drie categorieën van mogelijke aansprakelijken: de werkgever (de organisatie), de lasthebbers (zoals bestuurders) en de aangestelden (leidinggevenden). Niet elke werknemer kan dus aansprakelijk worden gesteld; het gaat om personen met verantwoordelijkheid binnen het welzijnsbeleid. Daarbij moet steeds sprake zijn van een persoonlijke fout, zoals gebrekkig toezicht of het toelaten van onveilige situaties.
De preventieadviseur is in principe niet strafrechtelijk aansprakelijk voor inbreuken op de welzijnswetgeving, omdat hij niet tot de hiërarchische lijn behoort. Uitzonderingen zijn mogelijk, bijvoorbeeld bij een dubbele rol als leidinggevende of in zeer uitzonderlijke gevallen via algemene strafrechtelijke bepalingen. In de praktijk komt dit echter zelden voor.
Naast strafrechtelijke aansprakelijkheid bestaat er ook burgerlijke aansprakelijkheid, die betrekking heeft op schadevergoeding. In België wordt de meeste schade gedekt door de arbeidsongevallenverzekering. Toch zijn er uitzonderingen, bijvoorbeeld voor morele schade. De werkgever geniet doorgaans immuniteit tegenover vorderingen van eigen werknemers, behalve in specifieke gevallen zoals opzettelijke fouten of het negeren van eerdere waarschuwingen.
Om risico’s te beperken is een degelijk welzijnsbeleid essentieel. Dit omvat grondige risicoanalyses, opleidingen, duidelijke instructies en vooral een goede documentatie. Wat niet aantoonbaar is, wordt juridisch vaak als niet gebeurd beschouwd. Daarnaast is het cruciaal om de hiërarchische lijn goed op te leiden en actief te betrekken.
Veiligheid is geen eenmalige actie, maar een continu en dynamisch proces. Organisaties moeten hun risico’s blijven evalueren en aanpassen aan nieuwe omstandigheden en technologieën. Het is essentieel dat zowel management als werknemers het belang van veiligheid inzien en actief bijdragen aan een veilige werkomgeving, want elk ongeval is er één te veel.
Veiligheidsnieuws is hét vakblad voor preventieadviseurs. Het bevat artikels, praktijkcases, nieuwe trends, onderzoeken … Het verschijnt 4 maal per jaar (72 pagina's) in maart, juni, september en december met een oplage van meer dan 8.000 exemplaren (6.500 print en 1.500 digitaal).