De functie van preventieadviseur is bijzonder. Je staat naast de organisatie en naast de hiërarchische lijn. Je doet wat je kunt om de organisatie en haar medewerkers zo goed mogelijk te ondersteunen, maar tegelijkertijd moet je jezelf neutraal opstellen.
Daardoor sta je er vaak alleen voor, of werk je met slechts enkele collega’s samen. Bovendien wordt de functie soms slechts deeltijds opgenomen. Preventieadviseurs voelen zich daardoor niet altijd een volwaardig onderdeel van de hiërarchische lijn, maar eerder iemand die ernaast staat. Volgens Karolien en de cijfers die voortvloeiden uit haar onderzoek, roept dit een gevoel van eenzaamheid op bij de preventieadviseur.
De functie van preventieadviseur is bovendien wettelijk omschreven. De wet bepaalt welke taken de preventieadviseur moet opnemen. Via Prebes kreeg Karolien de mogelijkheid om hierover een ledenbevraging te organiseren. Hierdoor kon ze heel wat relevante cijfers verzamelen en kon ze haar toch op voldoende cijfers baseren.
In haar onderzoek maakte Karolien onder meer gebruik van de zelfdeterminatietheorie. Daarbij keek ze voornamelijk naar drie fundamentele psychologische basisbehoeften: autonomie, verbondenheid en competentie.
Zowel de behoeftebevrediging als de frustratie van deze basisbehoeften werden onderzocht. Wanneer deze basisbehoeften onvoldoende worden vervuld of zelfs worden tegengewerkt, kan het risico op stress en burn-out toenemen.
In de bevraging werd enerzijds gevraagd in welke mate de drie basisbehoeften werden vervuld of gefrustreerd. Anderzijds werd gekeken naar het type motivatie: intrinsieke motivatie, extrinsieke motivatie of een gebrek aan motivatie.
Naast de cijfermatige gegevens kwamen ook open vragen aan bod. Zo werd gevraagd naar energiegevers en energievreters, zaken waar preventieadviseurs van wakker liggen en de mate waarin zij zelf met burn-out werden geconfronteerd.
Uit de antwoorden bleek dat de frustratie vooral voortkomt uit administratieve overlast, adviezen die niet worden opgevolgd en het gevoel dat de organisatie de preventieadviseur vooral nodig heeft omdat dit wettelijk verplicht is. Sommige preventieadviseurs ervaren dat hun functie daar ook lijkt te stoppen.
Ook autonomie bleek een belangrijk aandachtspunt. Uit de antwoorden kwam naar voren dat autonomie vaak de meest gefrustreerde basisbehoefte is.
Veel preventieadviseurs geven aan dat ze zich alleen voelen in hun functie. Maar klopt dit beeld?
Preventieadviseurs willen goed werk leveren en kwalitatief advies geven, maar ervaren frustratie wanneer dat advies niet wordt opgevolgd. Soms worden ze bovendien bekeken als een soort politieagent binnen de organisatie. Toch merkt Karolien dat de verbinding met werknemers over het algemeen goed zit. Vooral wanneer preventieadviseurs concrete resultaten kunnen realiseren, bijvoorbeeld via quick wins of opleidingen, ervaren ze erkenning voor hun werk.
Tegelijkertijd worden preventieadviseurs soms ingeschakeld voor taken waarvoor ze volgens Karolien niet noodzakelijk de juiste persoon zijn. Zo wordt bijvoorbeeld het opstellen van een veiligheids- en gezondheidsplan of bepaalde risicoanalyses soms bij de preventieadviseur gelegd, terwijl dit eigenlijk een verantwoordelijkheid van de hiërarchische lijn is.
Van de 169 respondenten gaf 20 procent aan al eens een burn-out te hebben gehad. Ook preventieadviseurs ontsnappen dus niet aan het bredere burn-outverhaal. Een opvallend resultaat uit het onderzoek was de vraag naar herstel. Alle respondenten die een burn-out hadden meegemaakt, waren nadien opnieuw aan de slag gegaan als preventieadviseur.
Preventieadviseurs hebben vaak een andere vooropleiding en zijn daardoor niet verplicht om na een burn-out opnieuw dezelfde functie op te nemen. Toch koos iedereen binnen deze onderzoeksgroep ervoor om opnieuw als preventieadviseur aan de slag te gaan. Volgens Karolien ligt het probleem daarom niet noodzakelijk in de job zelf, maar eerder in het kader waarbinnen de functie wordt uitgeoefend.
Ze onderzocht ook waarom preventieadviseurs hun functie opnieuw opnemen. Een vaak genoemd antwoord was dat ze bij een nieuwe werkgever of in een andere organisatie opnieuw als preventieadviseur aan de slag gingen. Ook rolduidelijkheid blijkt belangrijk te zijn om opnieuw motivatie te vinden, zowel op intrinsiek als op extrinsiek vlak.
Een belangrijke vraag is waarom rolafbakening binnen organisaties zo moeilijk blijft. Volgens Karolien is dit een verhaal van twee kanten. Enerzijds is er de vraag hoe preventieadviseurs hun eigen rol ervaren. Anderzijds is er de vraag hoe de hiërarchische lijn naar de preventieadviseur kijkt.
Het onderzoek naar die tweede invalshoek blijkt volgens Karolien moeilijk te verlopen. Dat kan op zichzelf al een signaal zijn van de mate waarin leidinggevenden betrokken zijn bij preventie en welzijn. Daarnaast is er mogelijk sprake van onwetendheid. Vooral in kleinere bedrijven met minder dan twintig werknemers is niet altijd duidelijk welke verplichtingen er precies bestaan rond preventie.
Karolien ziet verschillende mogelijkheden om preventieadviseurs sterker te laten staan.
Een eerste stap is kritisch kijken naar de administratieve verplichtingen. Wat is daadwerkelijk noodzakelijk en wat kan eenvoudiger of zelfs geschrapt worden? Daarnaast is het belangrijk om de dialoog aan te gaan over de effectieve rolverdeling. Een duidelijk kader waarin de preventieadviseur kan functioneren, kan helpen om verwachtingen beter op elkaar af te stemmen.
Ook een preventiedagboek kan volgens Karolien structuur bieden. Daarin kunnen vaste en variabele zaken worden opgenomen, waardoor de preventieadviseur een duidelijk overzicht behoudt van de activiteiten en prioriteiten. Aan het einde van de week kan bovendien ruimte worden gemaakt voor zelfreflectie. Welke stappen heb ik gezet? Wat heb ik bereikt? Welke volgende stap kan ik zetten om een bepaald doel alsnog te bereiken? Preventieadviseurs hebben vaak het gevoel dat ze onvoldoende erkenning krijgen voor hun werk. Door bewust stil te staan bij wat je zelf hebt gerealiseerd, kun je die erkenning ook gedeeltelijk zelf creëren.
Karolien wil vooral weg van een wij-zijverhaal. Haar onderzoek toont volgens haar aan dat er heel wat mogelijkheden zijn om de positie en het welzijn van preventieadviseurs te verbeteren.
Daarbij blijft het belangrijk om trouw te blijven aan de eigen waarden en normen. Wanneer blijkt dat de organisatie daar niet langer achter staat of dat de functie niet meer in lijn ligt met wat je zelf belangrijk vindt, kan het volgens Karolien ook zinvol zijn om te bekijken of een andere organisatie beter aansluit.
Veiligheidsnieuws is hét vakblad voor preventieadviseurs. Het bevat artikels, praktijkcases, nieuwe trends, onderzoeken … Het verschijnt 4 maal per jaar (72 pagina's) in maart, juni, september en december met een oplage van meer dan 8.000 exemplaren (6.500 print en 1.500 digitaal).