Nieuws
Preventie door ontwerp in de bouwsector
Prevention through Design (PtD), of preventie door ontwerp, heeft als doel gevaren tijdens de planning en het ontwerp te elimineren of te beperken, zodat incidenten van bij het begin worden voorkomen.
PtD streeft ernaar om in alle fasen van de levenscyclus van een project zoveel mogelijk gevaren weg te ontwerpen. Deze aanpak kan in elke sector en voor elk beroep worden toegepast.
Het succes van PtD hangt af van de betrokkenheid en het draagvlak bij alle partijen die op verschillende niveaus bij het bouwproces betrokken zijn. De verantwoordelijkheid voor de veiligheid van werknemers ligt daarbij niet langer uitsluitend bij de veiligheidsprofessionals, maar wordt al meegenomen bij het ontwerp van het project.
De Verenigde Staten tellen 12 miljoen bouwvakkers. Zij werken in een van de gevaarlijkste sectoren van het land. In 2024 waren er in de bouwsector ongeveer 1.000 dodelijke arbeidsongevallen, het hoogste aantal van alle sectoren.
De drie belangrijkste oorzaken van dodelijke arbeidsongevallen in de bouw zijn doorgaans:
Het Amerikaanse National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) neemt jaarlijks deel aan de Stand-Down to Prevent Falls in Construction, samen met de Occupational Safety and Health Administration (OSHA) en het Center for Construction Research and Training (CPWR).
Tijdens de editie van 2026 belichtte het door CPWR georganiseerde webinar 'Fall Prevention Through Design' hoe preventie door ontwerp het aantal arbeidsongevallen en dodelijke ongevallen in de bouwsector kan verminderen.
Bij PtD in de bouw worden architecten, ingenieurs, ontwerpers, opdrachtgevers en aannemers gevraagd om tijdens alle projectfasen expliciet rekening te houden met de veiligheid van bouwvakkers en werknemers die later onderhoud aan het gebouw uitvoeren. Dat gebeurt onder meer tijdens het ontwerp- en aanbestedingsproces, nog voordat de werkzaamheden beginnen.
Idealiter start PtD al vóór het eerste ontwerp, tijdens de ontwikkeling van het bedrijfsconcept en de planningsfase. De bepaling van de projectomvang kan immers invloed hebben op de manier waarop iets wordt gebouwd. PtD kan echter ook tijdens latere projectfasen worden geïntegreerd. Het proces loopt door tot en met het langetermijnonderhoud en de ontmanteling van het gebouw of de installatie.
Praktijkvoorbeelden van PtD om valgevaar in de bouw te voorkomen:
Voorbeelden van PtD om te voorkomen dat werknemers door voorwerpen of machines worden geraakt:
Een goede planning vormt de kern van elke PtD-aanpak. Gevaren identificeren, werknemers betrekken, expertise uit verschillende vakgebieden samenbrengen en creatief naar oplossingen zoeken, zijn daarbij essentieel.
De preventiehiërarchie geeft de voorkeursvolgorde aan van maatregelen om blootstelling aan gevaren op de werkplek zo doeltreffend mogelijk te beheersen.
NIOSH geeft prioriteit aan PtD door preventiemaatregelen toe te passen volgens de preventiehiërarchie. Deze hiërarchie bepaalt welke maatregelen de voorkeur verdienen om blootstelling aan beroepsrisico's te beheersen.
Passieve maatregelen bovenaan de hiërarchie genieten de voorkeur, omdat ze het risico verminderen zonder dat werknemers daarvoor zelf actie moeten ondernemen. Actieve technische maatregelen, organisatorische maatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) vereisen daarentegen voortdurende aandacht van werknemers.
Idealiter worden PBM, wanneer ze noodzakelijk zijn, ingezet als onderdeel van een geheel aan beschermingsmaatregelen. Ze mogen niet de standaardoplossing zijn waarop werknemers uitsluitend moeten vertrouwen.
PtD sluit aan bij de hoogste trede van de preventiehiërarchie: eliminatie. Door een gevaar vroeg in de levenscyclus van een project weg te ontwerpen, wordt het bij de bron aangepakt. Dat is de veiligste en meest wenselijke strategie. Bovendien zijn de kosten om een gevaar te elimineren doorgaans lager wanneer dit al in de ontwerpfase gebeurt. Als eliminatie niet mogelijk is, kunnen de volgende niveaus van de preventiehiërarchie worden toegepast.
Een voorbeeld van de manier waarop elke trede van de preventiehiërarchie de blootstelling aan respirabel kristallijn silica kan verminderen, is gebaseerd op onderzoek van NIOSH naar maatregelen die het gevaar elimineren, verminderen of beheersen.
De toepassing van PtD in bouwprojecten brengt een aantal uitdagingen en bezorgdheden met zich mee binnen de bouwsector:
Een goed startpunt om PtD te introduceren, is de voorbereiding van de bouwwerken. In deze fase kunnen gevaren worden geïdentificeerd en al uit het ontwerp worden verwijderd voordat de werkzaamheden beginnen.
De NIOSH Prevention through Design Toolkit for the Construction Industry biedt voorbeelden voor specifieke gevaren, zoals vallen en geraakt worden door voorwerpen, en reikt manieren aan om de uitdagingen bij de toepassing van PtD aan te pakken.
Het webinar benadrukte ook het belang van communicatie en samenwerking bij de toepassing van PtD.
Werkgevers kunnen bijvoorbeeld permanente vormingspunten aanbieden aan ontwerpteams en architecten. Ook kunnen ze onderaannemers betrekken bij beslissingen over PtD tijdens evaluatievergaderingen.
Formele evaluaties van de ontwerpveiligheid (design-for-safety reviews) op regelmatige tijdstippen tijdens het project kunnen ervoor zorgen dat aannemers, veiligheidsmanagers en andere betrokkenen op één lijn blijven over de maatregelen die nodig zijn om werknemers te beschermen.
Ook expliciet communiceren over de zakelijke voordelen van PtD en het rendement op investeringen kan het draagvlak vergroten. Zo kunnen organisaties worden aangemoedigd om al bij de start van projecten vaker voor eliminatiemaatregelen te kiezen.
Tot slot ging het webinar in op de rol van PtD bij de digitalisering van de bouwsector. Geavanceerdere digitale ontwerptools zouden risicovolle patronen kunnen herkennen en ontwerpers helpen om die tijdens het ontwerpproces te corrigeren. Ook wanneer nieuwe systemen en technologieën worden geïntroduceerd, blijft het belangrijk om terug te grijpen naar de preventiehiërarchie.
Veiligheidsnieuws is hét vakblad voor preventieadviseurs. Het bevat artikels, praktijkcases, nieuwe trends, onderzoeken … Het verschijnt 4 maal per jaar (72 pagina's) in maart, juni, september en december met een oplage van meer dan 8.000 exemplaren (6.500 print en 1.500 digitaal).
