Ramadan op het werk: voorkomen, begeleiden en de cohesie versterken

In 2026 vindt de ramadan plaats van 17 februari tot en met 19 maart.

De ramadan op het werk

Ramadan houdt voor sommige mensen in dat ze gedurende 29 tot 30 dagen overdag niet eten en drinken. De effecten hiervan kunnen sterk verschillen van persoon tot persoon, afhankelijk van de gezondheidstoestand, de ervaring met vasten, de leeftijd of het soort werk dat wordt uitgevoerd.

Het is belangrijk om te onthouden dat:

niet alle moslimwerknemers noodzakelijkerwijs vasten
sommigen tijdelijk vrijgesteld kunnen worden (om medische redenen, zwangerschap, zwaar werk)
de beleving van de ramadan een persoonlijke aangelegenheid blijf en voor iedereen anders is

Binnen de werkcontext heeft deze uitdaging niet zozeer met religie te maken, maar met risicopreventie, veiligheid op het werk en collectief welzijn, waarbij rekening wordt gehouden met individuele situaties.

Zo wordt vasten niet voor iedereen aangeraden, waaronder bijvoorbeeld personen met diabetes omwille van de gezondheidsrisico's. Zorgverleners en personen met diabetes die na overleg met de behandelend arts toch beslissen om mee te doen aan de ramadan, kunnen bij de Diabetesliga informatie terugvinden om op zo'n veilig mogelijke manier deel te nemen.

Mogelijke effecten van vasten op de gezondheid

Vasten verandert tijdelijk het bioritme: soms meer gefragmenteerde slaap, geconcentreerde voeding ’s avonds en uitgestelde hydratatie. Sommige mensen merken geen bijzonder effect, maar anderen kunnen, afhankelijk van hun gevoel en situatie, het volgende vaststellen:

verhoogde vermoeidheid, vooral aan het einde van de dag
een tijdelijke afname van de concentratie of alertheid
een risico op uitdroging in warme of fysiek veeleisende omgevingen
een trager herstel bij nachtwerk of ploegendiensten

Deze effecten zijn niet systematisch of automatisch. In bepaalde sectoren waar alertheid en reactievermogen essentieel zijn (industrie, bouw, logistiek, transport, horeca, gezondheidszorg, enz.), kunnen ze echter in sommige gevallen risicofactoren worden.

Anticiperen

Vanuit het oogpunt van preventie kan de ramadan worden beschouwd als een tijdelijke factor, net als hitte, nachtwerk of pieken in de activiteit. Het doel is niet om te veralgemenen of te stigmatiseren, maar om te anticiperen wanneer het voor iemand nodig aanvoelt.

Als een werknemer zich vermoeider of minder alert voelt, kunnen eenvoudige en passende aanpassingen worden overwogen:

de fysiek of mentaal meest veeleisende taken aan het begin van de dag plannen
beperk kritieke handelingen of werkzaamheden op hoogte aan het einde van de dienst
voorzie, indien mogelijk, een tijdelijke taakrotatie
respecteer de wettelijke pauzes nog steeds, ook al worden ze niet gebruikt om te eten

Meriem Zekhnini, preventieadviseur en arbeidsarts bij Cohezio, benadrukt dat risicoanalyse centraal blijft staan en gebaseerd moet zijn op dialoog, observatie van de werkpost en, indien nodig, begeleiding door de preventieadviseur of arbeidsarts.

Inclusie en werksfeer

Naast de organisatorische aspecten kan de ramadan ook een impact hebben op de sfeer binnen het team. Als het onderwerp niet met respect en nuance wordt benaderd, kunnen onbegrip of onaangename situaties het gevolg daarvan zijn. Een serene werkomgeving is gebaseerd op:

duidelijke, respectvolle en niet-opdringerige communicatie
respect voor de vertrouwelijkheid van individuele keuzes
voorkomen van elke vorm van stigmatisering of sociale druk

Sommige bedrijven kiezen er zelfs voor om ’s avonds momenten van samenzijn te organiseren, zoals een gezamenlijke iftar (maaltijd om het vasten te verbreken na zonsondergang), als symbool van openheid en samenhang. Dergelijke initiatieven, op voorwaarde dat ze vrijwillig zijn, kunnen de samenhang versterken en betekenis geven aan de menselijke waarden van het bedrijf.

Ook buiten de werksfeer kunnen dergelijke initiatieven bijdragen tot meer samenhang en menselijkheid. In Gent krijgen bijvoorbeeld twee winkelstraten tijdens de ramadan tijdelijke sfeerverlichting. Het gaat om een initiatief van lokale handelaars. Een primeur in België.

Menselijke en duurzame werkcultuur

Door te anticiperen, te communiceren en zich aan te passen, creëren bedrijven een omgeving waarin veiligheid, respect en efficiëntie duurzaam samengaan. Ramadan op het werk ondersteunen betekent niet dat er één regel wordt toegepast, maar dat individuele realiteiten worden erkend en een menselijkere bedrijfscultuur wordt versterkt.